Het celgetal is een van de meest gebruikte cijfers in de melkveehouderij. Toch weten veel veehouders niet precies wat het getal wel en niet zegt over de uiergezondheid van hun koppel. In dit artikel leest u hoe het celgetal wordt opgebouwd, welke grenswaarden gelden en wat u kunt doen zodra de waarde stijgt.
Wat is het celgetal precies?
Het celgetal geeft het aantal witte bloedcellen per milliliter melk weer. Deze cellen zijn onderdeel van het immuunsysteem van de koe en komen vrij zodra er een ontsteking in de uier optreedt. Een laag celgetal, onder de 100.000 cellen per milliliter, wijst op een gezonde uier. Stijgt het getal boven de 200.000, dan neemt het risico op subklinische mastitis toe. Het tankcelgetal is het gemiddelde van de hele veestapel en zegt dus niets over individuele koeien of afzonderlijke spenen.
Een tankcelgetal boven de 400.000 brengt kwaliteitsproblemen met zich mee en kan leiden tot kortingen op de melkprijs. Naast het financiele aspect speelt ook productie mee: bij een verhoogd celgetal kan een koe tot ongeveer 0,5 liter melk per dag minder produceren. Het getal is dus geen doel op zich, maar een signaal dat om aandacht vraagt.
Celgetal en mastitis: klinisch versus subklinisch
Mastitis kent twee gezichten. Klinische mastitis is zichtbaar: vlokken in de melk, een gezwollen of warme speen, soms koorts bij de koe. Subklinische mastitis is minder opvallend. De koe oogt gezond, maar het celgetal is al verhoogd. Juist deze onzichtbare vorm is lastig, omdat ze pas via meting aan het licht komt.
Een deel van de koeien herstelt vanzelf. Ongeveer 40 procent van de dieren met een nieuw verhoogd celgetal is binnen enkele weken weer op een normaal niveau, zonder ingrijpen. Dat betekent niet dat afwachten altijd de juiste keuze is. Het betekent wel dat een verhoogd celgetal niet automatisch reden is voor een behandeling. Overleg met de dierenarts blijft hierin leidend, zeker als het gaat om de vraag of en hoe behandeld moet worden.
Waar komt een verhoogd celgetal vandaan?
De oorzaken van een stijgend celgetal zijn zelden enkelvoudig. Vaak spelen meerdere factoren tegelijk: de weerstand van de koe, de hygiene in ligbox en instrooi, de kwaliteit van het melkproces en stressmomenten rond het afkalven. Ook de manier van melken is van invloed. Speenbeschadiging tijdens het melken vergroot de kans dat bacterien de uier binnendringen en een ontsteking veroorzaken.
Dit maakt het lastig om op basis van een tankcelgetal alleen de juiste maatregel te kiezen. Het getal vertelt dat er iets aan de hand is, niet waar het probleem precies ligt. Voor gericht ingrijpen is inzicht op koe- en speenniveau nodig, in plaats van een gemiddelde waarde over de hele veestapel.
Van signaal naar actie
Diagnostiek laat zien waar het probleem zit. COWHS vertaalt deze inzichten naar concrete, datagedreven keuzes die direct toepasbaar zijn op het bedrijf. Waar een traditioneel celgetal een gemiddelde geeft, meet Q-Scout de uiergezondheid per speen tijdens de lactatie en maakt het onderscheid in het type immuunreactie. Zo wordt subklinische mastitis vroegtijdig opgespoord, ruim voordat het tankcelgetal zichtbaar stijgt.
Blijkt behandeling toch nodig, dan analyseert Jupiter AI het melkmonster en identificeert de verwekker snel en gericht. Niet elke bacterie reageert op dezelfde aanpak, en de dierenarts bepaalt op basis van deze uitslag welke behandeling passend is. Alle resultaten komen samen in een cloudomgeving, zodat veehouder en adviseurs met hetzelfde actuele beeld werken. Meer over deze aanpak leest u op de pagina over celgetal bij koeien en op de pagina over de COWHS methode.
Veelgestelde vragen
Wat is een normaal celgetal bij koeien?
Een celgetal onder de 100.000 cellen per milliliter geldt als gezond. Tussen de 100.000 en 200.000 is nog geen directe reden tot zorg, maar boven de 200.000 neemt het risico op subklinische mastitis toe. Het tankcelgetal geeft hierbij altijd een gemiddelde weer, geen beeld per koe.
Betekent een hoog celgetal altijd mastitis?
Niet per se. Een verhoogd celgetal wijst op een immuunreactie in de uier, wat kan duiden op subklinische mastitis. Een deel van de koeien herstelt binnen enkele weken vanzelf, zonder dat er sprake is van klinische ziekteverschijnselen.
Hoe kan ik het celgetal verlagen?
Begin met inzicht op koe- en speenniveau, in plaats van alleen naar het tankcelgetal te kijken. Werk aan hygiene in ligbox en instrooi, beperk speenbeschadiging tijdens het melken en betrek de dierenarts bij de keuze voor eventuele behandeling. Gerichte diagnostiek helpt om de daadwerkelijke oorzaak te vinden.
COWHS levert haar diensten in Belgie en Duitsland. Bent u in Nederland gevestigd, neem dan contact op via de contactpagina. Wij brengen u graag in contact met de juiste partij die dit voor u in Nederland kan verzorgen. Een goede eerste stap is vaak een bedrijfsanalyse, waarmee u helder krijgt waar de uiergezondheid op uw bedrijf staat en welke maatregelen het meeste effect hebben.